พระธาตุศรีสองรัก เดิมชื่อ พระธาตุศรีสมรัก  เป็น สถานที่อภิเษกสมรสระหว่างเจ้าชายศิริสุทโธทนะ โอรสพระเจ้าสีหนุราชแห่งกรุงกบิลพัสดุ์กับเจ้า หญิงแห่งกรุงเทวทหะ คือพระนางศิริมหามายา ซึ่งมีพระชนมายุ ประมาณ ๑๖  ชันษา พระเจ้าสีหนุราช ได้ส่งพราหมณ์ ๘ คน โดยการนำของโกณฑัญญพราหมณ์ ไปเสาะแสวงหาคู่ครองให้พระราชโอรส เมื่อพบพระนางศิริมหามายา จึงได้สู่ขอและยกขบวนพยุหยาตราไปถึง อุทยานสวนรัง ใกล้กรุงเทวทหะ พระเจ้าชนาธิปราชจึงได้โปรดให้สร้างปราสาท ขึ้นเป็นสถานที่อภิเสกสมรส จึงได้เรียกที่ตรงนี้ว่า อุทธยานศรีสมรัก 

  วิวาหมงคล ปริจเฉทที่ ๑--รายละเอียดวิวาหมงคลระหว่างเจ้าชายสิริสุทธนะ กับ พระนางสิริมหามายา

  ปฐมสมโพธิ์ครรภา ปริเฉทที่ ๓--รายละเอียดการทรงพระครรภ์ของพระนางสิริมหามายาและการประสูติของพระพุทธเจ้า

[เหตุแห่งความสงสัย] [ พุทธโบราณสถาน][ ภูมิศาสตร์][ พุทธสถาปัตยกรรม][ วิถีชีวิตในสมัยพุทธกาล][ ภาษาสมัยพุทธกาล] <<<[หน้าบ้าน] [ ขนบธรรมเนียมประเพณี][ ตำนาน/พงศาวดาร][ ข้อสังเกตเพิ่มเติม] <<<[หน้าแรกภาษาไทย]

ทางขึ้นพระธาตุศรีสองรัก ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำหมัน ให้สังเกตว่า พระยานาคเป็นของคู่พระพุทธศาสนา ไม่ว่า จะเป็นสังเวชนียสถานแห่งใดในประเทศไทย จะมีรูปพระยานาคอยู่เสมอ เช่น ที่ภูเขาถวายพระเพลิง ณ พระแท่นดงรัง สถานที่ปริพพานเป็นต้น

เมื่อพระนางศิริมหามายาทรงพระครรภ์ จะครบ ๑๐ เดือนจึงได้เดินทางกลับกรุงเทวทหะ เมื่อมาถึงอุทธยานดงรังแห่งนี้ จึงได้ประสูติพระพุทธเจ้า ณ สถานที่นี้จึงเป็นที่ประสูติขององค์สมเด็จพระ สัมมาสัมพุทธเจ้า และเชื่อถือต่อเนื่องกัน มากว่าสองพันปี 

ใน พ.ศ. ๒,๓๐๐ ปี พระมหากษัตริย์สองพระองค์ คือ พระมหาจักรพรรดิ์แห่งกรุงศรีอยุธยาและ พระไชยเชษฐาธิราช แห่งนครเวียงจันทร์ได้มาทำพิธีสาบาน เป็นพี่น้องกัน ณ สถานที่แห่งนี้ เนื่องจากมีความเชื่อมานานว่า เป็นดินแดนศักดิ์สิทธิ์ เมื่อคติเกี่ยวกับพระพุทธอุบัติภูมิไปอยู่ที่อินเดีย คนทั่วไปก็ลืมเลือนว่า ที่นี่คือ ที่ประสูติของพระพุทธเจ้า รู้กันเพียงว่า เป็นที่ร่วมสาบานระหว่าง กษัตริย์ไทยกับกษัตริย์ลาว.